محمد بن عبد الله بن عبيد الله بن محمود
265
تحفه خانى ( فارسى )
به اين مطبوخ آميخته نيك برهم زده ديگر بايد طبخ آهسته كرد تا بقوام عسل آيد و ادويه كوفته و پيخته را به او نيك خلط كرده و در ظرفى سنگين يا چينى بايد برداشت و مقدار خوردن ازين مفرح بوقت حاجت بر نهار يك مثقال است و اگر سبب حدوث ماليخوليا احتراق صفرا باشد علامت آن زيان گفتن و بيخوابى و برجستن و بسيارى اضطراب و صياح و غضب و ضرب و شتم ناس و درّانيدن جامه بر خود و زردى روى و تمام اعضا و نظر مثل نظر سباع و درندها كردن و تدبير سابق و اگر از ماكول و مشروب حار يابس بوده باشد در دلالت بر صفرا اقوى است و علاج درين مقام تنقيه دماغ و بدن از خلط صفراست بحب بنفشه و يا بمطبوخ هليله زرد و يا بمطبوخ افتيمون و يا معجون نجاح و عرق كردن سر بروغن بنفشه بادام و يا روغن كدو و يا روغن بادام شيرين و ماليدن شير بر سر و حذر نمودن از بيخوابى و آنچه سبب بيخوابى است و از جوع و تعب پرهيز بايد كرد و بوقت عطش صبر از آب نبايد كرد زيرا كه عطش سبب زيادتى مرض است و على هذا القياس و از تنهائى و غضب نيز پرهيز واجب است و اگر صاحب ماليخوليا را كه سبب احتراق صفراست احتياج شستن سر شود او را شستن سر بآبى كه درو ورق بيد يا خطمى و بنفشه جوشيده باشند به اينها شستن اولى است و عنايت طبيب بايد كه درين علاج مصروف بتبريد و ترطيب دماغ صاحب مرض باشد و باوجود اين از تقويت دل غافل نشود باشياى كه درين مرض موافقت و همچنين بتقويت معده اصحاب اين مرض بايد كرد كه مراعات حال معده و نگاه داشت او از ضرورياتست و به مقدار حرارت و برودت اشتغال بتدبير آن بايد كرد و اگر حدوث ماليخوليا بسبب احتراق سوداوى طبيعى باشد علاج آن اعسر از علاج انواع ديگر از اخلاط است و از اصلاح